X
تبلیغات
ادبستان یک - روش مونته سوری در آموزش کودکان
آموزش فعال وكارآمد-روش تدریس-نمونه سوال-ارزشیابی و...(اول تاششم ابتدایی)
 
 
 
نویسنده : مهدي احمدي
تاریخ : شنبه دهم دی 1390

روش مونته سوري

از دانشنامه آزاد ،ويكي پديا

         اين مقاله براي اثبات نيازمند استنادات بيشتري است .لطفاًبا اضافه كردن منابع بيشتر به بهتر شدن اين مقاله كمك كنيد .

      روش مونته سوري روش كودك محور ،آموزش فرعي براساس نظريه هاي رشد كودك است كه در اواخرقرن نوزدهم واوايل قرن بيستم (1925-1870)توسط معلم ايتاليايي،ماريا مونته سوري آغاز شد .ابتدا در مدارس پيش دبستاني وابتدايي وگاهگاهي در مدارس راهنمايي ودبيرستان به كار برده شد .روش آموزشي اش با تاكيد برفعاليت خود محور از سوي كودك ومشاهده باليني از سوي معلم كه اغلب سرپرست يا راهنما ناميده مي شود در جهت تاكيد براهميت سازش كودك با محيط يادگيري متناسب با سطح رشد او ونقش فعاليت فيزيكي در فراگيري مفاهيم انتزاعي كودك ومهارت هاي عملي ياد گيري شرح داده شده است .وسيله خود آموزنده يا خود اصلاح كننده براي معرفي ويادگيري مفاهيم به كار برده شده است وخواندن از طريق آواها وبه صورت يك پارچه آموزش داده شده است كه مزاياي تطبيقي آن بلافاصله قابل تشخيص خواهد بود .

     مونته سوري نامي مشهور است اما نه يك نام بازرگاني وبا بيش از يك سازمان ،پيوند دارد .مدارسي وجود دارد كه تحت تاثير    مونته سوري قرار گرفته اند اما شباهت كمي با آن داشته وبا انتقادي جدي از مدارسي كه اساس نزديك تري به كار مونته سوري دارند ،مواجه مي شوند .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مضامين (مندرجات )

1-تاريخچه

2- نظريه ها

1- 2   مقدمه –روش پژوهش در عمل

2-2   مفاهيم

3-2  مفروضات

3-اجرا

1-3   كلاس ها

2-3   حوزه هاي كلاس درس

1-2-3   زندگي واقعي

2-2-3   حسي

3-2-3   فرهنگي

4-2-3   دانش

5-2-3   زبان

6-2-3   رياضيات

4-وسايل آموزشي

1-4  جلسه درس

2-4  آموزش خانگي

3-4  ساعت درس

5-انتقادكيل پاتريك از مونته سوري

6-حمايت عيني

7-از كودكي تا بلوغ

8-مزايا

9-هچنين ببينيد

10-منابع بيشتر

11-مطالعه بيشتر

12-پيوند هاي بيروني

تاريخچه

     دكتر ماريا مونته سوري، آنچه را كه روش مونته سوري ناميده مي شود به عنوان روشي از      پايان نامه دانشگاهي خود به رشد عقلاني كودكان با ناتواني هاي رشدي وعقلاني گسترش داد .او براساس كار پزشكان فرانسوي جين ايتارد وادوارد سگوين ،محيطي براي بررسي عملي كودكان با ناتواني هاي ذهني وجسمي به وجود آورد.پس از موفقيت در نحوه رفتار با اين كودكان ،مطالعه كاربرد روشهايش را در آموزش كودكان بدون ناتواني هاي رشدي وعقلاني شروع كرد .

      درسال 1906،مونته سوري به قدر كافي مشهور شده بود كه از او خواسته شد تا سرپرستي يك مهد كودك در منطقه فقير نشين رم،سان لورنزو،را برعهده بگيرد .اواز اين فرصت براي مشاهده      فعل وانفعالات كودكان به مواد حسي جذاب براي حواس ،تربيت كردن آنها وتوسعه وسايل جديد كه كودكان مي توانستندبا آنها كار كند ،استفاده كرد .اين رويكرد خود محور،فعل وانفعالي ،             وسيله –مركزكه در ان معلم عمدتاًمشاهده مي كند در حاليكه كودكان اشيايي را كه مخصوصاًبراي آشكار كردن مهارتها وزير ساخت هاي ذهني طراحي شده اند ،انتخاب مي كند ويژگي عمده آموزش مونته سوري است .كتاب "روش مونته سوري "نوشته تيم سليدن وپاول اپستين اين تفكر را آنگونه كه در زير آمده است تعريف مي كند :

     آموزگاران مونته سوري الگوهاي رفتار اكتشافي كودكان را با اعتماد واحترامي ضمني مشاهده    مي كنند .آموزگاران معتقدند كه يك كودك خودش آگاه خواهد شد وبيشترين نيازهايش رابه منظور بزرگسال شدن دنبال خواهد كرد .

      كار اوليه او روي كودكان پيش دبستاني تمركز داشت .پس از مشاهده تغييرات رشدي در كودكان كار در مدارس ابتدايي را شروع كرد واذعان كرد كه فرايند هاي شناختي كودكان به طور فطري متفاوت از فرايندهاي شناختي بزرگسالان است . مونته سوري وپسرش ،ماريو ،يك روند جديد تحقيق براي مطابقت رويكرد مونته سوري براي كودكان مدرسه ابتدايي آغاز كردند .

 

نظريه ها

مقدمه:روش پژوهش در عمل

       به سال 1907اولين مدرسه مونته سوري با نام خانوادگي او-مونته سوري –در رم افتتاح شده وبا مدارسي كه رويكرد هاي آموزشي او را به كار مي بردند پيوند يافت ووسايل آموزشي در تدريس با نياز هاي رشدي كودكان مطابقت داده شد.در سرتاسر جهان ،مدارس بسياري روش مونته سوري را براي آموزش دانش آموزان در همه رده هاي سني اجرا كردند كه دكتر مونته سوري درباره آن اينچنين بيان مي كند:

     از لحظه اي كه كودك وارد كلاس مي شود،هر مرحله از آموزش اوبه عنوان يك عنصر سازنده پيشرو مشاهده مي شود،سرانجام همه جنبه هاي فرد را در تكوين اواز كودكي تا بزرگسالي شكل     مي دهد.

      يك جنبه برجسته روش مونته سوري در دوره ي پيش دبستاني اين است كودكان يادگيري اشان را هدايت مي كنند .از ميان حوزه هاي مختلف كلاس خوب سازمان يافته وموجود ،انتخاب مي كنند ،برنامه زندگي شامل زندگي واقعي (وسايلي كه به فعاليتهاي عملي واغلب روزانه كمك مي كنند ودر برگيرنده اصلاح مهارت هاي حركتي ريز ودرشت هستند)،حسي(حواس ومغز )،زبان ،رياضيات ،جغرافيا،دانش وهنر است .مدارس مونته سوري به خاطر فهميدن ومواجه شدن با نياز هاي معقول وشخصيت دانش آموزان به جاي بررسي آنها به عنوان بخشي از فرايند هاي كلاس بر خود مي بالند .دانش آموزان به آموزش دادن وكمك به يكديگر ترغيب مي شوند .

   مفاهيم

      نظريه مونته سوري براين باور بنيان نهاده شده است كه نحوه رشد وفكر كردن كودكان متفاوت از بزرگسالان است،به اين معني كه آنهاصرفاًبزرگسالاني در پيكره هاي كوچك نيستند .دكتر مونته سوري از حقوق كودكان جانبداري كرد .

      روش مونته سوري از بكار گيري بسياري از مقياس هاي سنتي پيشرفت مانند نمرات و       آزمون هاجلوگيري كرد .وبه جاي آن روش مونته سوري بر برانگيختن علاقه كودك در ياد گيري از طريق ارائه وسايلي به دانش آموزان كه علاقه آنها را برمي انگيزد ،متمركز است .اين روش آموزشي تحليل كيفي وپسخوراند عملكرد آموزشي كودك را مي سنجد.تحليل بر اساس نمرات نبوده بلكه بر گرفته از مشاهده دقيق كودك است .طبق اظهارات ليلارد:

     معلمان مونته سوري هنگام ارائه دروس ،از طريق مشاهده مداوم در كلاس ،بررسي نتايج كارها در كلاس وبازبيني دفتر روزانه كار پيشرفت كودكان را ارزيابي مي كنند .چون نمره ،پاداش وياديگر   نشانه هاي ارزشيابي به كودكان داده نمي شود،اغلب به آساني روشن نيست كه آنها مورد ارزيابي قرار گرفته اند.راههاي بيساري براي ارائه اين مشاهدات به والدين وجود داشته وروشي معمول براي اعمال آن وجود ندارد.اغلب به عنوان فهرستي از مهارت ها ،فعاليت ها ونكته هاي انتقادي شده گاهي اوقات شامل توضيحي داستان وار از پيشرفت هاي آموزشي كودك ،توانايي ها وضعف ها،با تاكيدبر بهبود ضعف هاي ذكر شده است .

مفروضات

      مفروضات روش مونته سوري براي ياددهي يادگيري شامل مطالب زير است :

·       اينكه كودكان داراي توانايي يادگيري خود محور هستند.

·   اين نكته براي معلم بسيار مهم است كه به جاي سخنران ،مشاهده گر باشد .مشاهده          فعل وانفعالات كودك به محيط اطرافش اساس پيوستار ارائه مواد وسايل جديد يادگيري است .ارائه تمرينات بعدي براي رشد مهارت وانباشت اطلاعات برمشاهده معلم كه تشخيص       مي دهد كودك برتمرينات فعلي تسلط پيدا كرده است ،پايه ريزي شده است .

·   اينكه دوره هاي حسي متعددي از رشدوجود دارد(دوره هاي چند هفته اي يا ماهانه)كه در طول آن ذهن كودك به طور ويژه پذيراي يادگيري مهارت ها يا توانايي هاي خاصي مانند سينه خيز رفتن ،نشستن ،راه رفتن ،صحبت كردن ،خواندن ،حساب كردن وسطوح مختلف فعل وانفالات اجتماعي است .اين مهارتها آسان وبه طور مسرت بخش يادگرفته مي شوند.يادگيري هر كدام از اين مهارت ها خارج از دوره ي حسي مطابق با آن بدون شك ،ممكن است اما مي تواند سخت وبي نتيجه باشد .

·   اينكه كودكان ار هنگام تولد تا حدود 6سالگي ذهني جاذب دارند ،آنهااز انگيزه اي                نا محدودبراي كسب مهارت در محيط اطرافشان وكامل كردن مهارت ها وفهمشان برخوردار هستند.اين پديده از طريق توانايي ذهني كودك براي تكرار فعاليت ها در طبقه بندي هاي    دوره ي حسي مانند غان وغون كردن هاي پيگير به عنوان تمرين زبان كه به مهارت زباني منجر مي شود ،مشخص است .

·   اينكه كودكان حاكم محيط كلاس هستند كه به طور ويژه به صورت آموزشي وراحت براي آنها تهيه شده است واز طريق ارائه ابزار ومسئوليت نگهداري از تجهيزات آنها را به استقلال داشتن ترغيب مي كند.

·   اينكه كودكان از را اكتشاف ياد مي گيرند،بنا براين وسايل آموزشي با كنترل خطامورد استفاده قرار مي گيرند .از طريق استفاده از اين وسايل كه مخصوص مدارس مونته سوري هستند (حروف،قطعات وآزمايش هاي علمي )دانش آموزان ياد مي گيرند كه به جاي تكيه كردن بر معلم براي ارائه پاسخ درست ،اشتباهاتشان را تصحيح كنند .

·   اينكه كودكان در طول دوره هاي تمركز طولاني ،اغلب اوقات به تنهايي يا مي گيرند .در طول اين دوره هاي خود برگزيده وخود به خودي فعاليت كودك توسط معلم دچار وقفه نمي شود .

·   اينكه دست به طور طبيعي به مغز در حال رشد كودكان متصل است .كودكان بايستي اشكال ،حروف ،حرارت را به طور واقعي لمس كنند .كودكان در حال ياد گيري اندوفقط معلم يا تلويزيون اين اكتشافات را براي آنها بيان نمي كند .

اجرا

       مونته سوري رويكردي عملي براي ياد گيري است .از اين طريق انجام انواع مختلف فعاليت ها كودكان را به بسط دادن مهارت هاي مشاهده ترغيب مي كند .اين فعاليت ها شامل استفاده از حواس ،حركت جنبشي ،بهسازي فضايي ،هماهنگي مهارت حركتي ريز ودرشت ودانش عيني كه بعداًبه انتزاع تبديل مي شود ،مي باشد .

كلاس ها

      كلاس هاي مونته سوري فضايي فراهم مي كنند كه خوشايند وجذاب بوده .به كودكان اجازه    مي دهد تا در محيطي آرام متناسب با سرعت پيشرفت خود ياد بگيرند .در كلاس درس ايده آل كودكان دسترسي آزاد به محيط بيرون خواهند داشت .امااين امر با فضاي محدودومدرن امروزي اغلب غير ممكن است .در پاسخ معلمان مونته سوري كلاسهايشان را با تخته سنگ هاي طبيعي ،گياهان زنده ،حيوانات دست آموز كوچك،وچه بسا باغچه اي لب پنجره پر مي كنند كه اين امر به كودكان اجازه مي دهدكه عليرغم محدويت هاي امروزي تا آنجا كه ممكن است دنياي طبيعي را تجربه كنند .

         در سال هاي ابتدايي ،راهنمايي ودبيرستان ،مدارس مونته سوري به منظور ترغيب محيط       ياد گيري واجتماعي فعل وانفعالي به طور ايده آل كودكان را به دوره هاي سه ساله تقسيم بندي       مي كنند .اين روش به طور انعطاف پذير پيشرفت ياد گيري را ممكن مي سازد وبه دانش آموزان بزرگتر اجازه مي دهد كه با در ميان گذاشتن آنچه قبلاًياد گرفته اند در كلاس درس معلم باشند .

حوزه هاي كلاس درس

به طور كلي شش حوزه در برنامه آموزشي مونته سوري وجود دارد :

زندگي واقعي

      اين حوزه براي كمك به دانش آموزان در جهت پرورش ومراقبت از خود ،محيط زيست ومراقبت از ديگران طراحي شده است .در سال هاي اوليه (6-3)سالگي ،كودكان ياد مي گيرند كه كارهايي مانند ريختن وبرداشتن ،استفاده از وسايل آشپزخانه ،شستن ظرف ها ،شستن ميزها ونظافت كردن را چگونه انجام دهند.آنها همچنين ياد مي گيرند كه چگونه لباس بپوشند ،بند كفششان را ببندند،دست هايشان را بشويند وديگر تمرينات مراقبت از خود را انجام دهند.كودكان اين مهارت هاي عملي را از طريق فعاليت ها ومواد آموزشي متنوع ياد مي گيرند .اگر چه در اين سالها مراقبت از خود ومحيط بخشي با اهميت از آموزش مونته سوري است علوه بر اين كودكان را بيشتر آماده مي كند .فعاليت ها ممكن است بر تمركز كودك بيافزايند ودر بسياري از موارد به گونه اي طراحي شده اند كه كودك را براي نوشتن آماده مي كنند .در سه سال اول زندگي كودكان احساس بودن در محيط شان را فرا مي گيرند .آنها ياد مي گيرند كه چگونه با فراگيري آن به روش مطمئن وطبيعي عمل كنند .در سنين 6-3سالگي كودكان ياد مي گيرند كه چگونه هم نظم شخصي ايجاد كنند وهم آنچه را كه قبل ياد گرفته اند ،بيابند،درك كنند ويا آنرا بهبود ببخشند .حوزه زندگي واقعي زبان را در اشكال مختلف آموزش         مي دهد .مهارت هاي حركتي ريز كه در نحوه ي گرفتن مداد استفاده مي شود به كودك كمك مي كند كه آن شيوه خاص گرفتن مداد را به منظور استفاده آسان از آن در خود پرورش دهد.

    تمركز زياد وتوجه به جزئيات از ويژگي هاي خاص كودكان آموزش ديده ي مونته سوري است آموزش زندگي .اقعي در سال هاي ابتدايي ودبيرستان مهارت هاي مشابه زيادي را در بر مي گيرد اما علاوه بر اين تاكيد بر تلاش بيشتر در جهت فعاليتهاي منبق با خدمات اجتماعي شروع مي شود .

حسي

   تمام ياد گيري در ابتدا از طريق حواس به دست مي آيد .با جدا كردن آنچه كه آموزش داده شده است كودك مي تواند به آساني برآن تمركز كند .لوازم حسي مونته سوري بسيار مختلفي وجود دارد كه براي كمك به كودك در جهت بهبود بخشيدن حواس لامسه ،بينايي ،شنوايي ،بويايي وچشايي طراحي شده اند .به عنوان مثال رنگ ها به وسيله ي لوحه هاي رنگ آموزش داده مي شوند .همه ي لوحه هاي رنگي به استثناي يك جزءيعني رنگ وسط آن مشابه هستند واين باعث مي شود كه از اختلال حواس كودك جلو گيري شده وبه او كمك كند كه به صورت خاص برآن تمركز داشته باشد .رنگ آبي چيست ؟

      واژه بندي دقيق شناسايي كلمات مهم است ،بنا براين ،يك بيضي ،تخم مرغ نيست ويك كره توپ نيست .روش مونته سوري به شدت بر استفاده صحيح از واژگان براي ناميدن آنچه مي بينيم تاكيد    مي كند .اين به آساني در حوزه ي حسي مشخص است زيرا مرتباًبا ناحيه رياضيات تداخل دارد .

     چوب هاي قرمز رنگ كه آموزش در آموزش ناحيه حسي استفاده مي شوند پيوندي مستقيم با چوب هاي قطعه قطعه شده آموزش رياضيات دارند.برج صورتي پيوندي با يكان ها وهزارها دارد كه كودك بعداًدر برنامه آموزشي 6-3ساله ها آن را ياد مي گيرد .حتي مكعب هاي سه بعدي كه در سال هاي ابتدايي استفاده مي شود به منظور فهميدن فرمول هاي پيچيده رياضيات است .

 

 

فرهنگي

      حوزه فرهنگ شامل مطالعه ي انسان ها وديگر فرهنگ هاست .كودكان مونته سوري خيلي زود مفاهيم قاره ،كشور،استان واسامي بسياري از كشورهاي جهان را ياد مي گيرند . وسايل آموزشي روش مونته سوري شامل نقشه ها وپرچم هاي رنگي است كه به كودكان كمك مي كند تا قاره ها ،كشورها واستان ها را به ياد بياورند .مهم تر اينكه هدف كسب شناخت ديگر فرهنگ ها ي جهان وپيشنهادات آنهاست .وقتي يك دانش آموز نقشه آسيا ،تصاوير داستان ها واطلاعاتي در باره ي كشورهاي آسيايي به خاطر مي سپارد،فرصت هاي زيادي براي كودك آغاز مي شود ودركي واقعي از جهان به دست    مي آيد كه حتي در يك ناحيه چه تفاوت هايي وجود دارد.براي سال هاي ابتدايي يك برنامه فرهنگي دقيق اجرا مي شود .كودكان فراگيري پايتخت ديگر كشورهاي مختلف و آموزش درباره ي دولت ها را شروع مي كنند.آموزگار مونته سوري به عنوان راهنما حضور دارد وبه جاي اينكه منبع تمام اطلاعات باشد به بر انگيختن جنبه هاي مختلف كودك در جهت اكتشافات وكند وكاو كمك مي كند .تاكيد بر ارزش قايل شدن و لذت بردن از ديگر فرهنگ ها بخش اصلي برنامه آموزشي فرهنگي است.كودك آزاد است كه علاقه اش در گيتا شناسي را هدايت كرد ،وآن را از طريق فرصت هاي بسيار ديگر براي يادگيري حوزه هاي مختلف گسترش دهد. به عنوان مثال يك پسر ممكن است تصميم بگيرد كه تاريخچه يك شهر را مطالعه كند كه ممكن است با اولين ساكنان آن شهر شروع شود.مردم ممكن است به خاطر اينكه يك ناحيه كنار رودخانه بوده در آنجا مستقر شده باشند.آن اطلاعات ممكن است پسر بچه را راهنمايي كند تا مطالعه اش را گسترش داده و زندگي طبيعي اطراف رودخانه و اينكه چگونه ممكن است به ساكنين آنجا كمك كرده باشد را در پژوهش خود بگنجاند.همچنين نرخ رشد ناحيه در زمان هاي مختلف ممكن است به عنوان نمودار گنجانده و ارائه شده باشد.در يك آموزه فرهنگي ،كودك همچنين ممكن است رياضيات،علوم وتاريخ وجغرافي را در يك پژوهش بگنجاند.

    دانش

      برنامه ي مهارت از پرسش معمولي كودك استفاده كرده و يك برنامه ي آموزشي براي رده سني 6-3 سال طرح مي كند.كودكان مرحله كودكي اوليه بسيار جزء نگر هستند.در اين دوره آنها مي دانند كه يك پرنده چيست.آنها دوست دارند كه قسمت هاي مختلف يك پرنده را بشناسد.آنها مايلند كه با چرخه هاي زندگي حيوانات مختلف آشنا شوند.آنها بخش هاي يك گياه را مشاهده كرده و           مي پرسند:اين چيزهاي دراز كه از وسط يك گل بيرون آمده اند چه هستند؟

 

 

زبان

     برنامه آموزش زبان به ويژه در سال هاي اوليه،شامل همه موارد از پيشرفت لغت تا نوشتن و خواندن است.كودكان صداي حروف را به صورت اصولي از طريق استفاده از حروف كاغذ سمباده اي ياد مي گيرند.در اين وسايل كمك آموزشي حروف روي قطعه اي كاغذ سمباده بر روي يك تابلوي چوبي چسبيده شده اند.كودك لمس ابزارهاي حرف را دنبال كرده و ياد مي گيرد كه حرف چگونه لمس

    مي شود.كودكان همچنين به خاطر تركيب هاي مختلف كاغذ سمباده روي تابلو چوبي مي توانند اشتباه را لمس كنند.رنگ ها نشانگر نمونه هاي حروف هستند مانند رنگ آبي براي حرف صدا دار.آنها قبل از اينكه كلمات را به طور واقعي بخوانند ساختن كلمات را به وسيله حروف الفباي متحرك چوبي يا پلاستيكي آغاز مي كنند.

     انشاء ،دستور زبان،نوشتن داستان و گزارش ها در سال هاي اوليه مورد توجه قرار مي گيرد.دستور زبان از طريق لوازم عملي آموزش داده مي شود.در يك كلاس رده سني 9- 6 سال كودك درباره اسم،فعل،صفت،حرف تعريف،حرف اضافه- قيد،حرف ربط،ضمير وحرف ندا آموزش مي بيند.كودكان از نشانه هاي دستور زبان براي اجزاي زبان استفاده مي كنند.آن ها نشانه ها را در بخش خاصي از كلام قرارمي دهند.

نشانه ها عبارتند از:

1 – اسم – مثلث مشكي بزرگ- از مثلث به خاطر اينكه نماد يك شيء محكم وچيزي كه عيني است،استفاده مي شود.

2- حرف تعريف- مثلث آبي روشن كوچك

3- صفت- مثلث آبي تيره اندازه متوسط-چون حرف تعريف و صفت از خانواده اسم هستند براي نشان دادن آنها از مثلث استفاده شده است.

4- فعل- دايره قرمز. از دايره به اين خاطر استفاده شده است كه نشانگر عمل (جريان) است.

5-حرف ربط- خط صورتي نشانگر روباني است كه انديشه ها را به هم پيوند مي دهد.

6-حرف اضافه-پل سبز .چون حرف اضافه دو اسم را به هم وصل مي كند از پل سبز استفاده مي شود.

7- قيد- دايره نارنجي كوچك تر. چون قيد با فعل مرتبط است بنابراين از دايره استفاده شده است.

8- حرف ندا – شي طلايي رنگ .شبيه به علامت تعجب يا سوراخ كليد.

 

     در كلاس رده سني 12- 9 سال تمركز بر آموزش اسم مصدر ،اسامي مجرد و مفاهيم پيشرفته دستور زبان قرار مي گيرد.مواد آموزشي شبيه نشانه هاي اجزاء كلام است كه در كلاس رده سني 9- 6 سال استفاده مي شود اما اضافاتي در آنها وجود دارد.

رياضيات

    كودكان از طريق مفاهيم رياضيات از فهم عيني رياضيات به فهم انتزاعي آن دست مي يابند.براي مثال كودكان نمي توانند تفاوت بين 1و10و 100و 1000 را بيان كنند چون ابتدا در برج صورتي هنگاميكه سه ساله بوده اند و بعدا هنگام استفاده از لوازم آموزشي رياضيات بارها لمس شده اند.مفاهيم مربع ها و مكعب ها در استفاده از كمد مهره هاي مونته سوري عيني مي شود.همانطور كه ذكر شد حوزه حسي به خوبي به حوزه رياضيات ختم مي شود.دختر بچه اي كه در رده سني 6-3 سال كلاس مونته سوري حضور داشته به احتمال زياد با وسايل آموزشي كه مكعب سه بعدي ناميده مي شود كار كرده است. وقتي كه كودك 6-3 سال بوده  وسپس به طور مفصل در كلاس 9-6 سال براي چندين سال آنچنان با اين مواد آموزشي كار كرده است كه ممكن است آمادگي ذهني براي مرحله انتزاعي مكعب سه بعدي را داشته باشد .بنا بر اين به جاي كار كردن با آن به عنوان يك وسيله عيني (وصل كردن رنگ ها و شكل ها)،دختر بچه ممكن است از نظر عقلي امادگي استفاده از آن به عنوان يك وسيله آموزشي از رياضيات براي فهميدن اينكه  a+3a=َ(a+b+c)  را داشته سپس توانايي حل معادله رياضياتي براي يادگيري مكعب a+b+c  با متغيرهاي مختلف را داشته باشد.اين نكته مثالي است از اينكه چگونه مواد آموزش حوزه حسي با حوزه رياضيات تداخل پيدا مي كنند.

وسايل آموزشي

     هر فعاليتي در كلاس مستقل بوده وجايگاهي دارد.وسايل آموزش نوين در طراحي خاص بوده ،مطابق با ابعاد دقيق هستند وهر فعاليتي براي تاكيد بر مهارت ،مفهوم و يا  تمرين واحدي طراحي شده است .همه ي وسايل آموزشي بر اساس سيستم متريك اندازه گيري طراحي شده اند(براي مثال برج صورتي بر اساس مكعب يك سانتي متري پايه ريزي شده است)كه باعث مي شود همه ي موادبا هم به كار گرفته شده ومكمل هم باشند.علاوه بر اين از طريق مثال عيني ،معيارهاي مقياس بين المللي اوزان ومقياسات(SI )را ارائه مي كنند.همچنين وسيله آموزشي براي استفاده هاي چند گانه در سطح ابتدايي اختصاص داده شده است.به عنوان مثال وسيله آموزشي دست كاري شده كه ابتدا براي تحليل تاثيرات حسي به كار برده مي شود ،همچنين براي بهبود هماهنگي حركتي ريز مورد نياز براي نوشتن طراحي شده اند.ماريا مونته سوري بسياري از وسايل حسي مونته سوري را طراحي كرد.مواد آموزشي ديگر از قبيل حروف تابلو نمدي ،جعبه هاي حرف براي حوزه زبان(جعبه هاي كوچك اشيايي كه همه با يك صداي مشابه شروع مي شوند ،مواد آموزشي مربوط به دانش (به عنوان مثال نمونه هاي دانيا سوربه منظور علت جويي كردن و غيره )،فعاليتهاي بو وفره وغيره ،اغلب توسط معلم ساخته     مي شوند .مواد آموزشي حوزه زندگي واقعي هميشه توسط معلم كنار هم قرار مي گيرند.همه     فعاليت ها بايستي منظم ،تميز و جذاب باشند و به جاي استفاده از پلاستيك ترجيحاً لوازم آموزشي طبيعي نظير شيشه و چوب به كار گرفته شود. اسفنج ، جارو و خاك انداز فراهم شده است و اتفاقات ناگوار مانند شكستن شيشه آلات تنبيه ندارد بلكه به جاي تنبيه به عنوان فرصتي براي كودكان به حساب مي آيد كه با تميز كردن به شيوه خودشان مسئوليت پذيري را نشان دهند.

     در سطوح مرحله بالاتر ، چون نه تنها توانايي دانش آموزان بلكه موضوعات بالقوه به طور قابل ملاحضه اي گسترده مي شوند، معلم در خلق مواد آموزشي بيشتر درگير مي شود. علاوه بر اين بسياري از مواد آموزشي اوليه را مي توان با توضيحي نوين ، تأكيد يا استفاده بازبيني كرد. به عنوان مثال مكعبي كه يك 5 ساله به عنوان تمرين در وصل كردن رنگها استفاده مي كند به دانش آموز سطح ابتدايي نشان داده مي شود تا به طور طبيعي رابطه رياضياتي                                                               a+b)=a+3ab+3ab+b )  را مجسم كند.

درس ها

     كودك درگير فعاليت نمي شود به اين معني كه از وسيله آموزشي استفاده نمي كند تا اينكه معلم يا دانش آموز ديگري كاملاً استفاده صحيح از آن را نشان داده باشد و پس از آن كودك آنگونه كه       مي خواهد از آن وسيله استفاده مي كند و فقط با توجه به قوه تخيل فردي ويژگي هاي بالقوه خطرناك مواد آموزشي محدود مي شود. هر فعاليت مستقيماً به سطح نويني از يادگيري يا يك مفهوم منجر    مي شود. وقتي كه يك كودك به طور فعال آموزش مي بيند ، شالوده مفاهيم بعدي را كسب مي كند. علاوه بر اين تكرار فعاليت ها به عنوان يك بخش اساسي از فرايند يادگيري مورد ملاحظه قرار گرفته و به كودكان اجازه داده مي شود كه هرچه قدر مايلند فعاليت ها را تكرار كنند . اگر كودكي به واسطه اين تكرار از خود خستگي و دلزدگي نشان دهد اين گونه برداشت مي شود كه او آماده يادگيري سطح بعدي است.

     كودكان با وسايلي آشنا شده اند كه به طور ويژه براي درس مورد نظر طراحي شده اند. براي مثال كودكان به عنوان اولين گام براي خواندن با حروف كاغذ سنباده از سنباده نرم تهييه شده و بر روي كارت دي چوبي نصب مي شوند. در ابتدا صداهاي ساده كه با هم كشيده مي شوند صرفي مي شوند. علاوه بر اين به جاي اسامي ، صداي كلمات به كودكان آموزش داده مي شود. براي مثال ، معلم كاغذ سنباده حرف k را به كودك نشان داده و مي گويد //k/k تأكيد بر روي روش صحيح اداي صدا قرار مي گيرد بنابراين مصوت به آخر صدا اضافه نمي شود مانند براي حروف كودك ترغيب مي شود تا حرف را آنگونه كه آموزگار با صداي بلند مي گويد دنبال كند. هنگاميكه بر اولين حرف تسلط پيدا كرد حرف بعدي به كودك ارائه مي شود.

    وقتي كودكان صداهاي چندين حرف را ياد گرفتند ، دسته ايي از حروف بريده شده كه الفباي متحرك ناميده مي شوند به آنها ارائه مي شود. حروف صامت و مصوت رنگ هاي متفاوتي دارند. با استفاده از اين حروف كودك ياد خواهد گرفت كه چگونه صداهاي صامت-مصوت-صامت را به منظور شكل دادن كلماتي مانند matوpat با هم تركيب كند.

آموزش خانگي (خصوصي)

     معلمان خانگي ممكن است كه هم درنظريه ها و هم مواد آموزشي مونته سوري مفيد باشند، چون هر كودك به عنوان فردي خاص بوده و فعاليت هايش مستقل ،خود اصلاح كننده و قابل گسترش است. جنبه هاي مسلم روش مونته سوري را مي توان براي آموزش خانگي كاهش داد كه شامل موارد زير است:

-خرد كردن كارها به اجزاء ساده تر ، جدا كردن بخش هاي مشكل و تأكيد بر كار (مانند بازي كردن) در حدود تعيين شده.

-ايجاد و حفظ محيط هاي مرتب ،تميز ،آرام و دوستانه.

-اعمال خود محوري كودكان ، مسئوليت مرتب كردن و احترام به مردم.

البته جنبه هاي ديگري وجود دارد كه تكرار آنها ممكن است مشكل باشد . شامل:

-فراهم كردن يك سري جامع از وسايل آموزشي با كيفيت بالا

-تجربه و دانش معلمان متخصص ،مجرب و فرهيخته

-وسايل ويژه ساخته شده و مناسب با آموزش

محيط اجتماعي مونته سوري فضايي ايجاد مي كند كه در آن :

-كودكان به همديگر كمك كرده و به منظور توجه به هم و شركت در فعل و انفعالات از يادگيري كودكان ديگر بهره مند مي شوند.

-كودكان با توانايي هاي مختلف نسبت به هم عكس العمل نشان داده و بدينسان علاوه بر اينكه به خاطر آنچه كه براي آن مي كوشند به چالش كشيده مي شوند بلكه فهم آنچه را كه قبلاً كسب كرده اند بهبود مي بخشند.

-كودكان به بزرگسالان غير منسوب دسترسي دارند.

 

ساعات درس

     در بسياري از برنامه ها يك فرايند سه مرحله اي در كلاس اعمال مي شود كه كلاس سه       مرحله اي ناميده مي شود .

از آموزش مواد آموزشي كه كودكان با آنها كار مي كنند دو يا سه مورد انتخاب شده است.

مرحله 1  :شامل آماده كردن كودك با اسم ساده آموزشي است. در جعبه صداي حروف ، معلم       مي خواهد كه كودك حرف را دنبال كرده و مي گويد اين /ك/ است. اين /م/ است . اين امر كودك را براي آشنايي با اسم آنچه در حال آموزش است ،آماده مي كند.

مرحله 2 :به كودك كمك مي كند تا اشياء مختلف را بازشناسي كند. بيشتر اوقات در كلاس سه  مرحله اي ،تمرين در مرحله دوم صورت مي گيرد . معلم ممكن است چنين چيزهايي را بيان كند ، /ك/ را نشان بده ، /م/ را نشان بده ، /ك/ را به من بده ، /م/ را به من بده ، پس از سپري كردن مدتي در ساعت دوم كودك به مرحله سوم پيشرفت مي كند.

مرحله 3: مستلزم بررسي اين نكته است كه كودك نه تنها اسم ماده آموزشي را مي شناسد بلكه قادر است آن را بيان كند . معلم به كاغذ سنباده حرف /م/ اشاره كرد از دانش آموز مي پرسد اين چيست ؟ اگر كودك پاسخ دهد كه اين /م م م م م م م م م م م م / است ، تشخيص مي دهيم كه او كاملاً آن را ياد گرفته است .

     ماريا مونته سوري به وضوح به اين نكته اشاره كرد كه اگر كودك مرحله سوم را كامل نكند ،مشكل آفرين نيست. معلم بايستي وسيله را كاملاً كنار گذاشته و در زمان ديگري تلاش كند . براي يادگيري هيچ فشاري بر كودك تحميل نمي شود . معلم بايد باور داشته باشد كه كودك لزوماً آمادگي يادگيري ندارد و در نهايت ياد خواهد گرفت.

انتقاد كيل پاتريك از مونته سوري :

     در اوايل سال 1990 ، هنگاميكه رسانه هاي همگاني و بسياري از شخصيت هاي اجتماعي       ذي نفوذ در حال تمجيد از كار مونته سوري بودند، تجربه گراي پيشرو ، ويليام هارد كيل پاتريك ، منتقدي نا موافق بود. او عقايد مونته سوري را از طريق مشاهده غيرعملي ونكته برداري به وجود آمده و او به وضوح بي بهره از شناخت انديشه و شيوه آموزشي است. درحاليكه مونته سوري دررويكرد عملي كاملاً قابل تحسين است،دانش واقعي او را نمي توان قوياً تأييد كرد.زيست شناسي او هميشه معرض انتقاد نيست.....او علير غم وضع انديشه وشيوه آموزشي نوين از طريق مشاهده محدود به صورت غير علمي كلي گويي كرده است.....اگر مونته سوري درباره آنچه كه درجاهاي ديگر تدريس و انجام شده بود دانش بيشتري داشت ، مي توانست از عيب هايش كاسته و حذفيات مهمي داشته باشد.

او عقايد مونته سوري در زمينه آزادي كودك و نظم و تربيت را تحسين كرده ، اما برداشت          مونته سوري از رشد كودك را به شدت مورد انتقاد قرار داده و به عنوان ناكافي و گمراه كننده به آن اشاره مي كند.علاوه بر اين او نگران كمبود كار گروهي و آموزش گروهي در مدارس مونته سوري است .كودك مونته سوري با انتخاب خودش كار مي كند .....ما منتقد مونته سوري هستيم ....چون او موقعيت هايي براي همكاري اجتماعي كافي فراهم نمي كند.كيل پاتريك اظهار مي كند كه وسايل آموزشي مونته سوري با اينكه قوياً براي كودكان جذاب و جالب هستند با تمايلات ارتباطات اجتماعي به چيزهايي كه به زندگي كودك مربوط است بسيار فاصله دارند......دراين مدارس بازي كردن باوسايل آموزشي كاملاً ممنوع بوده و معمولاً وسيله ي ديگري فراهم نشده است.خانم مونته سوري آشكارا بازگو مي كند كه " اگرمن متقاعد مي شدم كه كودكان به بازي كردن نياز دارند،وسايل مناسبي براي آنها فراهم مي كردم،اما من متقاعد نشده ام " بهترين انديشه وشيوه جاري در آويكا، ايجاد بازي سازنده و تقليدي،متناسب با جامعه،مؤسسه و مدير تشكيل دهنده ي برنامه براي كودكان دوره ي كودكستان هستند اما خانم مونته سوري آن را رد مي كند .

حمايت عيني

     برخلاف انتقاد كيل پاتريك،روش مونته سوري حمايتي از جانب جنبش واقع گرا يافت.درسال 1982ميشل راس برلاينر،مدير عامل قبلي موسسه آين راند مقاله اي نوشت كه روش فلسفي آين راند  ميتواند براي مهمترين روش آموزش نويد بخش كه اكنون در دسترس است،يعني روش             مونته سوري،استدلالي نظري تهيه كند.آين راند خودش در مقاله اي با نام "نگذار كه محو شود"كه در مجموعه "فلسفه:چه كسي به آن نياز دارد"،نشر شد به اين دليل كه هدف روش مونته سوري رشد شناختي كودك يعني رشد عقلاني واستعداد كودك است ،آن را تاًييد مي كند. او آنگونه مي پندارد كه راه حل براي آموزش و پرورش پيشرو كه خودش منتقد آن است جنبشي است كه دوباره روش   مونته سوري را احياء كند .

از كودكي تا بلوغ

      مونته سوري در سال هاي آخر زندگي در كتابش (از كودكي تا بلوغ)،با به كار گيري روش تدريس خود محور خود در دبيرستان و دانشگاه در كار آژانس ملي تعليم و تربيت  و يو نسكو دخيل بود.

 

 

مزايا

      آنجلين استول ليلارد ،برنده جايزه كتاب سال 2005با عنوان "مونته سوري :دانش              ماوراء هوش"(انتشارات دانشگاه آكسفورد )،درحوزه تحقيق متبط با اصول اساسي روش مونته سوري اولين نظر جامع را در ارزيابي مونته سوري و آموزش سنتي ارائه مي كند. پژوهش ليلارد نشان مي دهد كه روش هاي اساسي مونته سوري براي آنچه پژوهش روانشناسي نشان مي دهد مناسب تر بوده وبر نياز به تحقيق بيشتر دلالت دارد.

      پژوهشي كه در سال 2006در نشريه  دانش منتشر شد استنتاج كرد كه دانش آموزان مونته سوري (12ـ5 سال)از دانش آموزان گروه كنترل كه در يك گزينش تصادفي كامپيوتري در سالهاي قبل فرصت حضور در كلاس هاي مونته سوري را پيدا نكرده ودر عوض به مدارس سنتي مختلف ديگري رفته بودند،بهتر عمل كردند. اين عملكرد بهتر در حوزه هاي مختلف شامل حوزه هاي تحصيلي سنتي مانند زبان و رياضيات و همچنين در مهارت دي اجتماعي كسب شد.(اگر چه در حدود سن 12سالگي مزاياي تحصيلي آن نا پديد شد)در جنبه هاي متعدد ،كودكان يك مدرسه مونته سوري عمومي مركز شهر كه به صورت تصادفي از بين متقاضيان مونته سوري حاضر در مدارس ديگر گزينش شده بودند،بازدهي بهتري داشتند. با پايان دوره ي پيش دبستاني،كودكان مونته سوري در آزمون هاي استاندارد شده خواندن و رياضيات بهتر عمل كردند،در فصل انفعالات مثبت زمين  بازي  بيشتر شركت كرده و شناخت اجتماعي پيشرفته تر و كنترل اجرايي بهتري نشان دادند.

      درپايان دوره ، ابتدايي ،كودكان مونته سوري نگارش خلاق تر،همراه با ساختارهاي جمله مركب بهتري داشته ،پاسخ دي مثبت بيشتري به معضلات اجتماعي  برگزيده ودر مدارس شان احساس فهم اجتماعي مناسب تري گزارش دادند.

      نويسندگان نتيجه گيري مي كنند كه اگر آموزش مونته سوري كاملأ اجرا شود آن دسته از     مهارت هاي آموزشي و اجتماعي را پرورش مي دهد كه برابر يا بالاتر از مهارت هايي است كه مدارس ديگر پرورش داده مي شود . پژوهش ك. دورمان و همكاران عملكرد مهارتي و رياضياتي بهتر در دبيرستان ،توسط كودكاني كه قبلأ در مونته سوري عمومي حضور داشته  در مقايسه با همكلاسي هاي دبيرستان كه بيش از نيمي از آن ها در دبيرستان هاي عمومي  منتخب شهر بودند،اين مبحث را تكميل مي كند. دو پژوهش ديگر توسط راتوند و سكيزنت عيالي سطح بالاتري  از علاقه و انگيزه اجتماعي را در ميان دانش آموزان  مدارس راهنمايي مونته سوري براي  انجام كار مدرسه همچنين روابط اجتماعي مثب تر نشان مي دهد.

 

موضوعات مرتبط: روش تدریس
 
 
ورورد شمارا به وبلاگ ادبستان یک خوش آمد مي گويم .مهدي احمدي هستم بابيست ودوسال سابقه ي تدريس در دوره ي ابتدايي وعلاقه مند به صداقت اين عزيزان ،بياييدصداقت را از يادشان نبريم. پست الکترونیک
m_ahmadi776@yahoo.com